ประวัติและพัฒนาการสำนักเรียนวัดสารอด

จากการพัฒนาวัดและการสร้างศาสนทายาท สู่การจัดตั้งสำนักเรียนอย่างเป็นทางการ

สำนักเรียนวัดสารอด ตั้งอยู่ ณ วัดสารอด แขวงราษฎร์บูรณะ เขตราษฎร์บูรณะ กรุงเทพมหานคร เป็นสถาบันการศึกษาพระปริยัติธรรมที่เกิดขึ้นจากพัฒนาการอย่างต่อเนื่องของวัดสารอด ทั้งด้านการบริหารจัดการวัด การพัฒนาบุคลากร การสร้างพระภิกษุและสามเณรให้เป็นศาสนทายาท การจัดการศึกษาธรรมและบาลี ตลอดจนการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับชุมชนและสถานศึกษาโดยรอบ

เมื่อพิจารณาย้อนกลับไปก่อนการได้รับอนุมัติจัดตั้งเป็นสำนักเรียนใน พ.ศ. ๒๕๖๘ จะเห็นได้อย่างชัดเจนว่า “สำนักเรียนวัดสารอด” มิได้ถือกำเนิดขึ้นจากประกาศทางราชการเพียงฉบับเดียว หากค่อย ๆ ก่อรูปขึ้นจากงานและภารกิจทางพระพุทธศาสนาที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง จนเกิดการสะสมความพร้อมทั้งด้านคน ระบบ และเครือข่าย กระทั่งสามารถพัฒนาไปสู่การเป็นสถานศึกษาพระปริยัติธรรมที่มีสถานะอย่างเป็นทางการ

พัฒนาการดังกล่าวอาจอธิบายได้ว่า เป็นการเคลื่อนจาก “การพัฒนาวัด” ไปสู่ “การพัฒนาคน” จาก “การพัฒนาคน” ไปสู่ “การสร้างระบบการศึกษา” และจาก “ระบบการศึกษา” ไปสู่ “การจัดตั้งสำนักเรียน” โดยแต่ละช่วงมิได้แยกขาดออกจากกัน หากสัมพันธ์เชื่อมโยงและเกื้อหนุนกันอย่างเป็นลำดับ

จากวัดชุมชนสู่พื้นที่การเรียนรู้และที่พึ่งทางใจ

จุดเริ่มต้นสำคัญของพัฒนาการสำนักเรียนวัดสารอด มิได้อยู่ที่ห้องเรียนธรรม–บาลี หากเริ่มจากการพัฒนาวัดในภาพรวม วัดสารอดเป็นวัดในบริบทชุมชนเมืองของกรุงเทพมหานครที่มีบทบาททั้งด้านศาสนพิธี การปฏิบัติธรรม การสงเคราะห์ การศึกษา และการเป็นศูนย์รวมทางจิตใจของประชาชนในพื้นที่

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงของสังคมเมืองทำให้บทบาทของวัดจำเป็นต้องปรับตัว วัดมิอาจทำหน้าที่เพียงเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา หากจำเป็นต้องพัฒนาให้สามารถตอบสนองต่อความต้องการของคนในชุมชนได้อย่างหลากหลายและเป็นระบบมากขึ้น

งานวิจัยเรื่อง “รูปแบบการพัฒนาวัดเพื่อเป็นศูนย์กลางที่พึ่งทางใจของชุมชนเมืองภายใต้กรอบบวร: ศึกษากรณี ชุมชนวัดสารอด กรุงเทพมหานคร” สะท้อนให้เห็นสภาพปัญหาและข้อจำกัดของวัดในระยะหนึ่ง ทั้งด้านบุคลากรพระสงฆ์ที่มีความรู้ความสามารถด้านการบริหารจัดการ การใช้ทรัพยากรของวัดและชุมชน ตลอดจนการสืบทอดประเพณีและภูมิปัญญาท้องถิ่น

กระบวนการพัฒนาที่เกิดขึ้นจึงมิได้มุ่งแก้ปัญหาเฉพาะเรื่อง แต่ให้ความสำคัญกับการสร้างความร่วมมือภายใต้กรอบ “บวร” คือ บ้าน วัด และส่วนที่เกี่ยวข้อง พร้อมกับพัฒนาองค์ประกอบของวัดทั้งด้านกิจกรรม ความสัมพันธ์ การจัดการองค์กร การพัฒนาบุคลากร และความยั่งยืน จนนำไปสู่การสังเคราะห์เป็น SAROD’S MODEL

พัฒนาการในช่วงนี้มีความสำคัญต่อการเกิดสำนักเรียนอย่างมาก เพราะการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมไม่อาจเติบโตได้โดยปราศจากฐานองค์กรที่มั่นคง วัดจำเป็นต้องมีทั้งสถานที่ บุคลากร ระบบบริหาร การสนับสนุนจากชุมชน และเครือข่ายที่สามารถรองรับการอยู่อาศัยและการศึกษาของพระภิกษุสามเณรได้อย่างต่อเนื่อง

กล่าวได้ว่า การพัฒนาวัดในช่วงนี้คือการวาง “รากฐาน” ก่อนที่จะเกิดการพัฒนาระบบการศึกษาในระดับต่อมา

จากการรับเด็กเข้าบวช สู่การสร้างศาสนทายาทอย่างเป็นระบบ

เมื่อฐานการบริหารและสภาพแวดล้อมของวัดได้รับการพัฒนาขึ้น ภารกิจด้านการสร้างพระภิกษุและสามเณรก็ค่อย ๆ มีความสำคัญมากขึ้น การรับเด็กและเยาวชนเข้ามาบรรพชาไม่อาจสิ้นสุดเพียงวันที่สวมผ้าเหลือง หากเกิดคำถามต่อเนื่องว่า หลังจากบรรพชาแล้วจะดูแลอย่างไร จะเรียนอย่างไร จะใช้ชีวิตอย่างไร และจะทำอย่างไรให้สามเณรเหล่านั้นสามารถเติบโตเป็นศาสนทายาทที่มีคุณภาพได้

จากคำถามดังกล่าว การดูแลสามเณรวัดสารอดจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากการดูแลด้านความเป็นอยู่ ไปสู่การพัฒนาทั้งระบบ ทั้งด้านกิจวัตร วินัย การศึกษา ความรับผิดชอบ บุคลิกภาพ การดูแลตนเอง การพัฒนาจิตใจ ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างสามเณรกับพระพี่เลี้ยง

งานวิจัยเรื่อง “การพัฒนาสามเณรภายใต้กรอบบวรโดยพุทธสันติวิธี ของวัดสารอด กรุงเทพมหานคร” เป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านในช่วงนี้ งานวิจัยทำให้เห็นว่า การพัฒนาสามเณรจำเป็นต้องมองผู้เรียนอย่างเป็นองค์รวม มิใช่มุ่งเพียงความสำเร็จทางวิชาการ แต่ต้องคำนึงถึงการฝึกวินัย การสร้างกิจวัตร การพัฒนาวุฒิภาวะ ความรับผิดชอบ การดูแลจิตใจ และการมีพระพี่เลี้ยงคอยกำกับดูแลอย่างใกล้ชิด

กระบวนการดังกล่าวได้นำไปสู่การพัฒนาแนวคิด KORBUA Model หรือกอบัวโมเดล ซึ่งมุ่งให้สามเณรได้รับการพัฒนาให้เป็นผู้มีความรู้ มีความประพฤติดี มีบุคลิกภาพเหมาะสม มีจิตใจที่ได้รับการฝึกฝน และสามารถเติบโตเป็นกำลังสำคัญของพระพุทธศาสนาได้ในอนาคต

สิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงนี้จึงมิใช่เพียงการเพิ่มจำนวนสามเณร แต่เป็นการเปลี่ยนแนวคิดจาก “การรับเด็กมาบวช” ไปสู่ “การสร้างศาสนทายาท”

การเปลี่ยนแนวคิดนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญอย่างยิ่ง เพราะเมื่อวัดมองสามเณรในฐานะผู้ที่จะต้องได้รับการพัฒนาในระยะยาว ความจำเป็นที่จะต้องมีระบบการศึกษาที่ชัดเจน มีครู มีพระพี่เลี้ยง มีชั้นเรียน และมีเส้นทางการศึกษาที่ต่อเนื่องย่อมเกิดขึ้นตามมา

เมื่อศาสนทายาทเพิ่มขึ้น ระบบการศึกษาจึงเริ่มก่อรูป

การเพิ่มขึ้นของพระภิกษุและสามเณรทำให้การจัดการศึกษาของวัดสารอดค่อย ๆ พัฒนาจากการสอนเป็นครั้งคราวไปสู่การจัดการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ จนเกิดการดำเนินงานในรูปแบบ สำนักศาสนศึกษาแผนกธรรมและบาลี

พัฒนาการในช่วงนี้ปรากฏหลักฐานชัดเจนในงานวิจัยเรื่อง “กระบวนการจัดการเรียนการสอนสำนักศาสนศึกษา แผนกธรรมและบาลีของวัดสารอด โดยพุทธสันติวิธี” ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า ก่อนจะได้รับการจัดตั้งเป็นสำนักเรียนอย่างเป็นทางการ วัดสารอดมีองค์ประกอบพื้นฐานของสถานศึกษาพระปริยัติธรรมเกิดขึ้นแล้ว

มีทั้งผู้เรียน ครูผู้สอน กระบวนการเรียนการสอน การดูแลผู้เรียน การเรียนธรรม การเรียนบาลี ตลอดจนการเตรียมความพร้อมเข้าสู่ระบบการสอบ

ลักษณะเด่นของการจัดการศึกษาในระยะนี้มิได้อยู่ที่การสอนตำราเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการดูแลผู้เรียนอย่างใกล้ชิดในลักษณะ “พ่อปกครองลูก” พระอาจารย์และครูจึงมีบทบาททั้งในฐานะผู้สอน ผู้ดูแล และผู้ให้คำปรึกษา มีการประยุกต์หลักอิทธิบาท ๔ และพรหมวิหาร ๔ เข้ากับการจัดการศึกษา และพยายามพัฒนาผู้เรียนทั้งด้านความรู้ทางธรรม ความรู้ทางโลก และการดำเนินชีวิต

จากจุดนี้ จะเห็นได้ว่า “สำนักเรียน” ในทางเนื้อหาเริ่มก่อรูปขึ้นแล้วก่อนจะมีชื่ออย่างเป็นทางการ กล่าวคือ มีผู้เรียน มีครู มีการสอน มีการดูแล และมีเป้าหมายทางการศึกษา เพียงแต่ในขณะนั้นยังดำเนินการภายใต้ฐานะสำนักศาสนศึกษา

สำนักศาสนศึกษาจึงทำหน้าที่เสมือน “สะพานเชื่อม” ระหว่างภารกิจการสร้างศาสนทายาทของวัดกับการจัดตั้งสำนักเรียนในเวลาต่อมา

จากผู้เรียนภายในวัด สู่เครือข่ายธรรมศึกษาภายนอก

ขณะที่ระบบการศึกษาของพระภิกษุและสามเณรภายในวัดเติบโตขึ้น บทบาทด้านการศึกษาของวัดสารอดก็ค่อย ๆ ขยายออกไปสู่เด็ก เยาวชน ครู บุคลากรทางการศึกษา และประชาชนภายนอกผ่านการจัดการศึกษาธรรมศึกษา

ภารกิจด้านการศึกษาของวัดสารอดจึงเริ่มเติบโตพร้อมกันในสองทิศทาง

ด้านหนึ่ง คือ การพัฒนาในแนวลึก ด้วยการสร้างพระภิกษุสามเณรให้เป็นศาสนทายาท

อีกด้านหนึ่ง คือ การขยายในแนวกว้าง ด้วยการนำการศึกษาธรรมศึกษาออกไปเชื่อมโยงกับโรงเรียนและประชาชน

เมื่อภารกิจทั้งสองด้านขยายตัว ระบบบริหารการศึกษาจึงจำเป็นต้องพัฒนาตามไปด้วย ทั้งในเรื่องครู ผู้เรียน การจัดชั้นเรียน ข้อมูลการสอบ การประสานงานกับสถานศึกษา ตลอดจนการกำกับและติดตามผล

จากเดิมที่วัดมี “งานการศึกษา” จึงค่อย ๆ เปลี่ยนไปสู่การมี “ระบบการศึกษา”

และเมื่อระบบดังกล่าวเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง ความจำเป็นในการยกระดับสถานะจากสำนักศาสนศึกษาไปสู่ “สำนักเรียน” จึงเกิดขึ้นตามลำดับ

จากความพร้อมภายใน สู่กระบวนการจัดตั้งอย่างเป็นทางการ

ปลายปี พ.ศ. ๒๕๖๗ จึงนับเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญ เพราะเป็นช่วงที่พัฒนาการภายในวัดเริ่มเชื่อมต่อกับกระบวนการรับรองในระดับคณะสงฆ์และภาครัฐ

หลักฐานจากมติมหาเถรสมาคมระบุว่า เมื่อวันที่ ๑๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๗ พระพรหมโมลี แม่กองบาลีสนามหลวง มีลิขิตที่ ก.บ. ๐๑/๑๕๒ แจ้งขออนุมัติจัดตั้งสำนักเรียนส่วนกลาง

วันที่ดังกล่าวจึงมีความหมายมากกว่าการเป็นเพียงวันที่ปรากฏในเอกสารราชการ หากเป็นหลักฐานว่า การจัดการศึกษาของวัดสารอดได้พัฒนามาถึงจุดที่มีความพร้อมเพียงพอที่จะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาจัดตั้งเป็นสำนักเรียนแล้ว

จากการดำเนินงานในระดับวัด เรื่องดังกล่าวจึงค่อย ๆ เคลื่อนเข้าสู่ระบบการพิจารณาขององค์กรด้านการศึกษาพระปริยัติธรรม

ต่อมาเมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๗ ในการประชุมคณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม ครั้งที่ ๔/๒๕๖๗ ที่ประชุมมีมติเห็นชอบการจัดตั้งสำนักเรียนวัดสารอด

การขอจัดตั้งได้ผ่านความเห็นชอบตามลำดับจากเจ้าคณะกรุงเทพมหานคร รองแม่กองธรรมสนามหลวง รองแม่กองบาลีสนามหลวง แม่กองธรรมสนามหลวง แม่กองบาลีสนามหลวง จนถึงประธานกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม

กระบวนการดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า การจัดตั้งสำนักเรียนวัดสารอดมิใช่การเปลี่ยนสถานะโดยการตัดสินใจของวัดฝ่ายเดียว แต่เป็นกระบวนการที่ผ่านการพิจารณา กลั่นกรอง และเห็นชอบจากองค์กรด้านการปกครองและการศึกษาของคณะสงฆ์หลายระดับ

อีกทั้งการดำเนินการยังอยู่ภายใต้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ และ ข้อบังคับคณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรมว่าด้วยการจัดตั้งสถานศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๗

จึงอาจกล่าวได้ว่า ช่วงปลาย พ.ศ. ๒๕๖๗ เป็นช่วงที่ “ความพร้อมในทางปฏิบัติ” ของวัดสารอดเริ่มเปลี่ยนไปสู่ “กระบวนการรับรองในทางสถาบัน”

วันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ : หมุดหมายแห่งการได้รับอนุมัติจัดตั้ง

พัฒนาการดังกล่าวมาถึงจุดสำคัญเมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ ในการประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ ๗/๒๕๖๘

เลขาธิการมหาเถรสมาคมได้นำเรื่องการขออนุมัติจัดตั้งสำนักเรียนวัดสารอด กรุงเทพมหานคร เสนอต่อที่ประชุม โดยได้รายงานให้เห็นถึงขั้นตอนการดำเนินการที่ผ่านการเห็นชอบจากองค์กรที่เกี่ยวข้องแล้ว

มหาเถรสมาคมพิจารณาแล้วมี มติที่ ๒๒๗/๒๕๖๘ อนุมัติให้จัดตั้ง “สำนักเรียนวัดสารอด” ณ วัดสารอด แขวงราษฎร์บูรณะ เขตราษฎร์บูรณะ กรุงเทพมหานคร พร้อมมอบสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติจัดทำประกาศการจัดตั้ง และให้ดำเนินการได้ทันทีโดยไม่ต้องรอรับรองรายงานการประชุม

วันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่สุดวันหนึ่งของประวัติสำนักเรียนวัดสารอด เพราะเป็นวันที่พัฒนาการที่สั่งสมมาจากภายในวัด ได้รับการรับรองในระดับมหาเถรสมาคมอย่างเป็นทางการ

จากนั้นสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติได้ดำเนินการออก ประกาศเรื่องจัดตั้งสำนักเรียน เลขที่ ๓/๒๕๖๘ สำหรับสำนักเรียนวัดสารอด ทำให้ระบบการศึกษาที่ก่อรูปและพัฒนามาก่อนหน้านั้นได้รับสถานะอย่างชัดเจนในระบบการศึกษาพระปริยัติธรรม

ดังนั้น หากมองในเชิงพัฒนาการ วันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ ไม่ใช่วันที่ “เริ่มต้นการศึกษา” ของวัดสารอด แต่เป็นวันที่ กระบวนการศึกษาที่มีอยู่เดิมได้รับการยกระดับและรับรองเป็น “สำนักเรียน” อย่างเป็นทางการ

จากสถานะในเอกสาร สู่การรับรู้ของคณะสงฆ์และสังคม

แม้จะได้รับอนุมัติจัดตั้งแล้ว แต่การเป็นสำนักเรียนโดยสมบูรณ์ในทางสังคมยังต้องอาศัยการสร้างการรับรู้ ความเชื่อมั่น และการมีส่วนร่วมของเครือข่าย

พัฒนาการสำคัญอีกครั้งจึงเกิดขึ้นเมื่อวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ ในโอกาสประกาศการจัดตั้งและพิธีเปิดป้ายสำนักเรียนวัดสารอด

พิธีดังกล่าวได้รับความเมตตาจาก พระพรหมวัชรวิมลมุนี วิ. กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะกรุงเทพมหานคร เป็นประธานในพิธี พร้อมด้วยคณะสงฆ์เขตราษฎร์บูรณะ ได้แก่ พระศรีธีรพงศ์, ดร. เจ้าคณะเขตราษฎร์บูรณะ พระครูประสิทธิ์จริยาภิวัฒน์ เจ้าคณะแขวงราษฎร์บูรณะ พระมหาสมศักดิ์ ทนฺตจิตฺโต เจ้าอาวาสวัดราษฎร์บูรณะ และพระครูสุนทรธีราภิวัฒน์ เจ้าอาวาสวัดเกียรติประดิษฐ์ เข้าร่วมในพิธี

ฝ่ายสำนักเรียนวัดสารอดมี พระครูสังฆกิจดิลก, ดร. เจ้าสำนักเรียนวัดสารอด พร้อมด้วยพระสงฆ์ สามเณร อุบาสก และอุบาสิกา ถวายการต้อนรับ

ความสำคัญของวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ จึงมิได้อยู่เพียงที่ “ป้ายสำนักเรียน” หากอยู่ที่การทำให้สถานะของสำนักเรียนซึ่งมีอยู่ในเอกสารและระบบราชการ ปรากฏเป็นรูปธรรมต่อสายตาคณะสงฆ์ ชุมชน และสาธารณชน

หากวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ เป็นหมุดหมายของ “การได้รับอนุมัติจัดตั้ง” วันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ ก็อาจกล่าวได้ว่าเป็นหมุดหมายของ “การประกาศตัวตนและการเริ่มขับเคลื่อนสำนักเรียนอย่างเป็นรูปธรรม”

พิธีเปิดป้ายจึงมีความหมายในฐานะการเชื่อมต่อระหว่าง “สถานะ” กับ “ภารกิจ”

จากนี้สำนักเรียนมิใช่เพียงหน่วยงานที่ได้รับการรับรอง แต่ต้องแสดงให้เห็นว่าสามารถจัดการศึกษา สร้างผู้เรียน พัฒนาครู ดูแลสามเณร สร้างผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา และเชื่อมโยงเครือข่ายต่าง ๆ ได้จริง

จาก “สำนักเรียน” สู่ระบบสร้างศาสนทายาท

ภายหลังการจัดตั้ง สำนักเรียนวัดสารอดจึงเข้าสู่ระยะใหม่ของการพัฒนา กล่าวคือ จากเดิมที่มุ่งจัดการเรียนธรรมและบาลีเป็นสำคัญ ต้องพัฒนาไปสู่การบริหารกระบวนการสร้างศาสนทายาททั้งระบบ

การสร้างศาสนทายาทมิได้เริ่มต้นในห้องเรียน หากเริ่มตั้งแต่การสร้างเครือข่ายรับเด็กและเยาวชน การคัดกรอง การประสานผู้ปกครอง การบรรพชา การปฐมนิเทศ การประเมินพื้นฐาน และการจัดผู้เรียนเข้าสู่ชั้นเรียนที่เหมาะสม

เมื่อเข้ามาอยู่ในวัดแล้ว กระบวนการพัฒนายังต้องครอบคลุมการจัดครูและพระพี่เลี้ยง การฝึกกิจวัตร การเรียนธรรมและบาลี การศึกษาทางโลก การปฏิบัติธรรม การดูแลสุขภาวะ การติดตามผลการศึกษา และการสร้างแรงจูงใจให้สามารถดำรงอยู่ในการบวชเรียนได้อย่างต่อเนื่อง

ดังนั้น ภารกิจของสำนักเรียนจึงมิได้จำกัดอยู่ที่คำถามว่า “ปีนี้สอบได้กี่รูป” แต่ขยายไปสู่คำถามว่า “จะสร้างพระภิกษุและสามเณรให้เติบโตเป็นศาสนทายาทที่มีคุณภาพได้อย่างไร”

จากจุดนี้ การบริหารสำนักเรียนจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจาก “การบริหารชั้นเรียน” ไปสู่ “การบริหารระบบสร้างศาสนทายาท”

เมื่อพิจารณาองค์ความรู้จากงานพัฒนาที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้ จะเห็นความต่อเนื่องที่น่าสนใจ กล่าวคือ SAROD’S MODEL ช่วยสร้างฐานด้านวัด องค์กร และเครือข่าย ขณะที่ KORBUA Model ให้ความสำคัญกับกระบวนการพัฒนาสามเณร และงานศึกษาสำนักศาสนศึกษาธรรม–บาลีช่วยพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้

เมื่อองค์ความรู้ทั้งสามส่วนมาบรรจบกัน จึงเกิดภาพของสำนักเรียนวัดสารอดในฐานะ “ระบบนิเวศแห่งการสร้างศาสนทายาท” ที่มิได้แยกการศึกษาออกจากการปกครอง มิได้แยกการปกครองออกจากการดูแลชีวิต และมิได้แยกวัดออกจากชุมชนและเครือข่าย

จากการสร้างศาสนทายาทภายใน สู่การขยายธรรมศึกษาภายนอก

เมื่อระบบภายในสำนักเรียนมีความชัดเจนขึ้น การขยายภารกิจออกสู่สังคมจึงกลายเป็นพัฒนาการอีกขั้นหนึ่ง

ประสบการณ์จากเครือข่ายธรรมศึกษาที่มีอยู่ก่อนการจัดตั้งเป็นทุนสำคัญในการเชื่อมโยงสำนักเรียนวัดสารอดกับโรงเรียนและสถานศึกษาภายนอก

การขยายธรรมศึกษามิได้หมายถึงการเพิ่มจำนวนสนามสอบหรือจำนวนผู้เข้าสอบเพียงอย่างเดียว หากเป็นการเปิดพื้นที่ให้เด็ก เยาวชน ครู บุคลากรทางการศึกษา และประชาชนสามารถเข้าถึงการศึกษาพระพุทธศาสนาได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น

ในอีกด้านหนึ่ง เครือข่ายธรรมศึกษายังทำให้สำนักเรียนมิได้ดำรงอยู่โดยลำพัง แต่เชื่อมโยงกับโรงเรียน ชุมชน วัด และองค์กรต่าง ๆ เกิดเป็นฐานความร่วมมือที่จะช่วยสนับสนุนทั้งงานการศึกษาและการสร้างศาสนทายาทในระยะยาว

จึงอาจกล่าวได้ว่า พัฒนาการของสำนักเรียนวัดสารอดกำลังเคลื่อนจากการสร้างความเข้มแข็ง “ภายในวัด” ไปสู่การสร้างเครือข่าย “นอกวัด” โดยมีการศึกษาพระพุทธศาสนาเป็นตัวเชื่อมสำคัญ

จากอดีตสู่ทิศทางในอนาคต

เมื่อพิจารณาพัฒนาการทั้งหมดอย่างต่อเนื่อง จะเห็นเส้นทางที่ชัดเจนว่า วัดสารอดเริ่มต้นจากการพัฒนาวัดและชุมชน ก่อนจะพัฒนาคน สร้างระบบดูแลสามเณร จัดการศึกษาธรรมและบาลี ขยายเครือข่ายธรรมศึกษา และเข้าสู่กระบวนการจัดตั้งเป็นสำนักเรียนอย่างเป็นทางการ

จากฐานดังกล่าว สำนักเรียนวัดสารอดจึงกำหนดทิศทางในอนาคตภายใต้วิสัยทัศน์

“แหล่งสร้างศาสนทายาทชั้นเลิศ ภายในปี พ.ศ. ๒๕๗๕”

คำว่า “แหล่งสร้าง” สะท้อนว่าสำนักเรียนมิได้มุ่งเป็นเพียงสถานที่เรียน หากต้องเป็นพื้นที่ที่สามารถผลิตและพัฒนาศาสนทายาทได้จริง

คำว่า “ศาสนทายาท” ชี้ให้เห็นว่าผลลัพธ์ของสำนักเรียนมิใช่เพียงผู้สอบผ่าน แต่คือพระภิกษุสามเณรที่มีความรู้ มีศีลาจารวัตร มีปัญญา มีความสามารถในการดำรงชีวิตในสมณเพศ และสามารถรับภาระในการสืบทอดพระพุทธศาสนาได้ในอนาคต

ส่วนคำว่า “ชั้นเลิศ” หมายถึงการยกระดับคุณภาพทั้งคน ระบบ ครู การบริหาร สภาพแวดล้อม และผลลัพธ์ของการพัฒนา

วิสัยทัศน์ดังกล่าวจึงมิได้เกิดขึ้นอย่างเลื่อนลอย หากเป็นปลายทางที่ต่อเนื่องโดยตรงจากพัฒนาการที่ผ่านมา

จากการพัฒนาวัด สู่การพัฒนาสามเณร
จากการพัฒนาสามเณร สู่การสร้างระบบการศึกษา
จากระบบการศึกษา สู่การจัดตั้งสำนักเรียน
และจากสำนักเรียน สู่การเป็นแหล่งสร้างศาสนทายาทในอนาคต

บทสรุป

ประวัติการก่อกำเนิดสำนักเรียนวัดสารอดจึงมิใช่ประวัติของ “ประกาศจัดตั้ง” หากเป็นประวัติของ กระบวนการพัฒนา

เป็นกระบวนการที่เริ่มจากการสร้างฐานของวัดและชุมชน ก่อนจะค่อย ๆ พัฒนาคน พัฒนาสามเณร สร้างพระพี่เลี้ยง จัดระบบธรรม–บาลี สร้างครู สร้างผู้เรียน และขยายเครือข่ายธรรมศึกษา

เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้เติบโตและเชื่อมโยงกันจนเกิดความพร้อม จึงเข้าสู่กระบวนการขอจัดตั้งอย่างเป็นทางการในช่วงปลาย พ.ศ. ๒๕๖๗ ผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการและองค์กรด้านการศึกษาพระปริยัติธรรมหลายระดับ ก่อนที่มหาเถรสมาคมจะมีมติที่ ๒๒๗/๒๕๖๘ เมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ อนุมัติให้จัดตั้งสำนักเรียนวัดสารอด กรุงเทพมหานคร

ต่อมา วันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ ได้มีพิธีประกาศการจัดตั้งและเปิดป้ายสำนักเรียนวัดสารอด อันเป็นหมุดหมายสำคัญที่ทำให้สถานะของสำนักเรียนปรากฏเป็นรูปธรรมต่อคณะสงฆ์ ชุมชน และสาธารณชน และเป็นการเปิดระยะใหม่ของการขับเคลื่อนองค์กร

หากจะสรุปเส้นทางพัฒนาการทั้งหมดให้เห็นภาพในประโยคเดียว อาจกล่าวได้ว่า

“วัดสารอดมิได้เริ่มต้นจากการสร้างสำนักเรียน แต่เริ่มต้นจากการสร้างคน เมื่อคนเพิ่มขึ้นจึงสร้างระบบ เมื่อระบบเติบโตจึงเกิดสำนักเรียน และเมื่อมีสำนักเรียนจึงขยายพลังแห่งการศึกษาออกไปสู่เครือข่ายและสังคม”

ด้วยเหตุนี้ อัตลักษณ์ของพัฒนาการสำนักเรียนวัดสารอดจึงสามารถอธิบายผ่านกระบวนการ

“สร้างคน → สร้างระบบ → จัดตั้งสำนักเรียน → ขยายเครือข่าย”

และจากรากฐานดังกล่าว สำนักเรียนวัดสารอดกำลังก้าวต่อไปสู่การเป็น “แหล่งสร้างศาสนทายาทชั้นเลิศ ภายในปี พ.ศ. ๒๕๗๕” เพื่อพัฒนาพระภิกษุสามเณรให้เป็นผู้มีความรู้ มีคุณธรรม มีศีลาจารวัตร มีความพร้อมในการทำหน้าที่ และเป็นกำลังสำคัญในการสืบทอดพระพุทธศาสนาอย่างมั่นคงและยั่งยืน